گورستان معروف پینه شالوار در محدوده جنوب شرقی تبریز و در شرق روستایی با همان نام (در تابلو ها و نقشه های کنونی «شادآباد مشایخ» نوشته اند در حالی که مردم بومی آن روستا و مردم تبریز آنجا را پینه شالوار می خوانند!. همان برنامه تغییر نام های اماکن و ... در این جان هم خود را نشان میدهد) قرار گرفته است. این نواحی به دلیل مجاورت در دامنه های کوه سهند دارای آب و هوای خنکی در تابستان میباشد. سهند دارای قله های آتشفشانی است و اطراف آن دارای معادنی از سنگ هایی هست که از گذشته تا کنون در ساخت و سازهای مختلفی مورد استفاده قرار گرفته اند.

در ابتدای ورودمان به آن منطقه یکی از اهالی آنجا با کمال مهربانی ما را همراهی کرد و حدودا ساعتی را با ما بود و از این گورستان برایمان تعریف می کرد. درباره گورستان و افسانه های پیرامون آن توضیحاتی داد که بسیار شنیدنی بود. در آن جا قبری را به ما نشان داد که اخیرا مورد تخریب قرار گرفته بود. پرسیدیم قبر کیست؟ گفت: منتسب به شیخ بهایی است!؟! پرسیدم چه کسی چنین اطلاعی را به شما داده است؟ گفت آخوندی در مسجد از فاضلان دفن شده در این گورستان سخن می گفت، یاد آور شد که شیخ بهایی در گورستان شما دفن شده است، او دارای فضیلت است و آن گورستان مایه برکت است برایشان. پرسیدم شیخ بهایی کیست؟ گفت آن آخوند بیان کرد که در زمان واقعه عاشورا، شیخ بهایی از بالای کوهی شهدای کربلا را مشاهده و شناسایی می کرد. بعد از خاتمه جنگ، برای دیگران هویت جنازه ها را مشخص نمود تا آنها را دفن کنند!!!.

در اینجا نکات ظریفی وجود دارد که باید به آنها اشاره کنم:
با توصیفاتی که آن شخص داد ما صاحب دو شیخ بهایی شدیم، یکی آن فیزیک دان و ریاضی دان و معمار و عارف و ... که در زمان صفویه می زیست، دومی آن کسی که در گورستان پینه شالوار خوابیده و در زمان حیات خود، به جای یاری رساندن به نوه پیامبر، بر بالای کوهی کمین کرده بود و صحنه های درگیریهای جنگ را می پایید و جنازه ها را نشانه گذاری می کرد!؟
پرسیدیم در این قبرستان چه کسانی دفن می شوند؟ گفت به غیر از مردم بومی دیگر اجازه دفن افرادی از خارج روستا را نمی دهیم. گفتم در میان روستاییان آیا کسی هست ، یا کسی را به یاد دارید که هنر سنگ تراشی دانسته باشد؟ گفت خیر! گفتم از مردم قدیم کسی چنین خاطره ای دارد؟ گفت خیر!. می گفت این گورستان بارها مورد حمله سارقین آثار باستانی قرار گرفته و شبانه افرادی برای حفاری گورها آمده اند و بارها به مسئولین گزارش داده ایم که در اینجا چه می گذرد ولی کسی اعتنایی نکرده است.
در گورستان پینه شالوار ما شاهد سه دوره ساخت سنگ قبرها هستیم:
1- قبرهایی با آلات تناسلی مردانه (و زنانه. در دیدارمان از آن گورستان، سنگ قبرهایی با طرح آلات تناسلی زنانه مشاهده نشد، ظاهرا توسط غارتگران نابود شده اند!احتمالا!)
2- سنگ قبرهایی که مشابه آنها را در تبریز و شهر های دیگری چون اهر ، مراغه ، خوی و اردبیل ... نیز، می توان مشاهده کرد و هیچ گونه شناسنامه ای واقعی ندارند ، به غیر از برخی سنگ قبر مورد دستکاری قرار گرفته، بقیه الفبایی به خود ندارند و از روی برخی مشخصات می توان نشان داد که مربوط به ارامنه مهاجر می باشند
3- سنگ قبرهای اسلامی که دارای متن ها و تاریخ های جدید هستند
بررسی این سه نوع سنگ قبرها ما را با شرایطی بسیار جالب و قابل بررسی آشنا می کند، به طوری که شاهد سه نوع جمعیت ساکن در آن منطقه هستیم که از لحاظ فرهنگی هیچ ارتباطی با همدیگر ندارند و اجزای فرهنگی آنها هیچ نوع ارتباطی را برایمان نمایش نمی دهد!. باید گفت چرا؟
در سنگ قبر هایی که از آنه یاد شد می توان شاهد چنین سوراخ هایی به شکل مربع و مستطیل در بالای سنگ قبرها بود. راهنمای ما در گورستان پینه شالوار گفت:
«روستائیان در
این سوراخ ها آب و دانه می ریختند تا پرندگان از آن تغذیه کنند و ثواب آن نصیب صاحب قبر باشد.»!!!

در همان چند قدمی شاهد چنین سنگ هایی بودیم : این سنگ ها را به صورت سوراخ(مادگی) و به صورت برآمدگی(نرینگی) می ساختند تا سنگ ها را به هم اتصال دهند(اکنون نیز از این تکنیک در سنگ تراشی و نجاری استفاده می کنند).
در کل گورستان هیچ یک از این طرح های برافراشته را سالم نیافتیم چون همه آنها را به صورت عامدانه شکسته بودند. در سنگ قبر سوراخ دار اول شاهد سوراخ کوچک مستطیلی کوچکی هستیم ولی در تصاویر بعدی شاهد سنگ هایی هستید که سوراخ موجود در بالای سنگ قبر به صورت مربعی عمیق می باشند. در آن چهار سنگ قبر هیچ تزیینات سنگ تراشی و طرح روی سنگ دیده نمی شود و سنگ قبر به صورت پازل از چند قسمت تشکیل شده است و از لحاظ کیفیت سنگ تراشی و جنس سنگ، زیاد فاخر نیستند ولی در سنگ قبر اول شاهد تراش و تزیینات بسیار زیبا و منحصر به فردی هستیم مخصوصا انتخاب نوع سنگ بسیار قابل توجه است به طوری که می توان گفت که این سنگ قبرها مربوط به گروه واحدی نبوده اند. سنگ قبر های پازل مانند دارای مناره های شکسته ای هستند که شما دو نمونه از آنها را می بینید ولی برای سنگ قبر هایی از نوع اول هیچ نرینگی تراش خورده ای از سنگ را نیافتیم!؟ می توانید بگویید چرا؟! چه چیزی به صورت نرینگی و با چه طرحی،در آن قسمت قرار می گرفت؟!؟!
(ادامه دارد ...)
جمعه 21 شهریور 1393 ساعت 16:20